Transformações Geométricas no Plano e no Espaço
Universidade Federal do Pará
Definição
A rotação de ângulo \(\theta\) (sentido anti-horário), em torno da origem, tem matriz canônica \[R_\theta = \begin{bmatrix}\cos\theta & -\sin\theta\\ \sin\theta & \cos\theta\end{bmatrix}\]
\[R_{90^\circ} = \begin{bmatrix}0&-1\\1&0\end{bmatrix}\]
Aplicando a \(v=(2,1)\): \[R_{90^\circ}v = \begin{bmatrix}0&-1\\1&0\end{bmatrix}\begin{bmatrix}2\\1\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}-1\\2\end{bmatrix}\]
\[R_{45^\circ} = \begin{bmatrix}\tfrac{\sqrt2}{2}&-\tfrac{\sqrt2}{2}\\[4pt]\tfrac{\sqrt2}{2}&\tfrac{\sqrt2}{2}\end{bmatrix}\]
Aplicando a \(v=(1,1)\): \[R_{45^\circ}v = \begin{bmatrix}\tfrac{\sqrt2}{2}&-\tfrac{\sqrt2}{2}\\[4pt]\tfrac{\sqrt2}{2}&\tfrac{\sqrt2}{2}\end{bmatrix}\begin{bmatrix}1\\1\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}0\\\sqrt2\end{bmatrix}\]
O quadrado unitário (pontilhado) gira \(45^\circ\) e vira o “losango” (contorno colorido); o vértice \((1,1)\) vai para \((0,\sqrt2)\).
Definição
\[\text{eixo } x:\ \begin{bmatrix}1&0\\0&-1\end{bmatrix} \qquad \text{eixo } y:\ \begin{bmatrix}-1&0\\0&1\end{bmatrix} \qquad \text{reta } y=x:\ \begin{bmatrix}0&1\\1&0\end{bmatrix}\]
Para \(v=(3,2)\):
\[\begin{bmatrix}1&0\\0&-1\end{bmatrix}\begin{bmatrix}3\\2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}3\\-2\end{bmatrix} \qquad \begin{bmatrix}-1&0\\0&1\end{bmatrix}\begin{bmatrix}3\\2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}-3\\2\end{bmatrix} \qquad \begin{bmatrix}0&1\\1&0\end{bmatrix}\begin{bmatrix}3\\2\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}2\\3\end{bmatrix}\]
Definição
\[\begin{bmatrix}k_1&0\\0&k_2\end{bmatrix}: \quad (x,y)\mapsto(k_1x,\ k_2y)\]
Exemplo: \(k_1=2\), \(k_2=\tfrac12\), aplicado a \(v=(4,6)\): \[\begin{bmatrix}2&0\\0&\tfrac12\end{bmatrix}\begin{bmatrix}4\\6\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}8\\3\end{bmatrix}\]
Definição
Cisalhamento horizontal de fator \(k\): \[\begin{bmatrix}1&k\\0&1\end{bmatrix}: \quad (x,y)\mapsto(x+ky,\ y)\]
Exemplo: \(k=\tfrac12\), aplicado a \(v=(1,1)\): \[\begin{bmatrix}1&\tfrac12\\0&1\end{bmatrix}\begin{bmatrix}1\\1\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}\tfrac32\\1\end{bmatrix}\]
Seja \(T_1=R_{45^\circ}\) e \(T_2\) a escala \(\begin{bmatrix}2&0\\0&1\end{bmatrix}\) (estica o eixo \(x\)).
\[[T_2\circ T_1] = [T_2][T_1] = \begin{bmatrix}2&0\\0&1\end{bmatrix}\begin{bmatrix}\tfrac{\sqrt2}{2}&-\tfrac{\sqrt2}{2}\\[4pt]\tfrac{\sqrt2}{2}&\tfrac{\sqrt2}{2}\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}\sqrt2&-\sqrt2\\[2pt]\tfrac{\sqrt2}{2}&\tfrac{\sqrt2}{2}\end{bmatrix}\]
Aplicando a \(v=(1,0)\): primeiro \(T_1(1,0)=\left(\tfrac{\sqrt2}{2},\tfrac{\sqrt2}{2}\right)\) (gira \(45^\circ\)), depois \(T_2\left(\tfrac{\sqrt2}{2},\tfrac{\sqrt2}{2}\right)=\left(\sqrt2,\tfrac{\sqrt2}{2}\right)\) (estica em \(x\)).
Direto pela matriz composta: \[\begin{bmatrix}\sqrt2&-\sqrt2\\[2pt]\tfrac{\sqrt2}{2}&\tfrac{\sqrt2}{2}\end{bmatrix}\begin{bmatrix}1\\0\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}\sqrt2\\[2pt]\tfrac{\sqrt2}{2}\end{bmatrix} \ \checkmark\]
Triângulo com vértices \(A=(1,0)\), \(B=(3,0)\), \(C=(1,2)\). Aplicando \(R_{90^\circ}:(x,y)\mapsto(-y,x)\):
| Vértice | Antes | Depois de \(R_{90^\circ}\) |
|---|---|---|
| \(A\) | \((1,0)\) | \((0,1)\) |
| \(B\) | \((3,0)\) | \((0,3)\) |
| \(C\) | \((1,2)\) | \((-2,1)\) |
Aplicando agora a reflexão \((x,y)\mapsto(y,x)\) ao mesmo triângulo original:
| Vértice | Antes | Depois de refletir em \(y=x\) |
|---|---|---|
| \(A\) | \((1,0)\) | \((0,1)\) |
| \(B\) | \((3,0)\) | \((0,3)\) |
| \(C\) | \((1,2)\) | \((2,1)\) |
UFPA - NDAE - PPCA